ΥΠΑΤΙΑ

Υπατία η Αλεξανδρινή, Έργο του Charles William Mitchell (1885)

«Eκ του δίφρου εκβαλόντες, επί την εκκλησίαν Kαισάριον συνέλκουσιν  αποδύσαντές τε την εσθήτα, οστράκοις ανείλον. Kαι μεληδόν διασπάσαντες,  επί τον καλούμενον Kιναρώνα τα μέλη συνάραντες, πυρί κατηνάλωσαν…» (μτφρ) «Αφού την άρπαξαν από το άρμα της την έσυραν στην εκκλησία που λεγόταν  Καισάριο, και αφού την γύμνωσαν την κομμάτιασαν με θραύσματα αγγείων. Και αφού την κομμάτιασαν, σώριασαν τα κομμάτια της στον λεγόμενο  Κιναρώνα και τα αφάνισαν με φωτιά…» Σωκράτης ο Σχολαστικός,  ‘Eκκλησιαστική Iστορία’, 5ος αι. μ.χ.χ.
   Η Υπατία (370-415 μ.χ.χ.) ήταν Ελληνίδα νεοπλατωνική φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός. Έζησε και δίδαξε στην Αλεξάνδρεια όπου και δολοφονήθηκε από όχλο που αποτελούνταν από φανατικούς χριστιανούς. Κόρη του μαθηματικού και αστρονόμου Θέωνα, έλαβε με τις φροντίδες του πατέρα της πολύ καλή εκπαίδευση και ταξίδεψε στην Αθήνα και στην Ιταλία.  Στην Αθήνα παρακολούθησε μαθήματα στη νεοπλατωνική σχολή του Πλούταρχου του Νεότερου και της κόρης του Ασκληπιγένειας, αλλά μαθήτευσε και κοντά  στο Πρόκλο και τον Ιεροκλή. Επιστρέφοντας στην Αλεξάνδρεια, έγινε επικεφαλής της εκεί σχολής των Πλατωνιστών (400 μ.χ.χ.), δίδαξε φιλοσοφία και μαθηματικά και αποτέλεσε πόλο έλξης για τους διανοούμενους της εποχής...
   Για τον θάνατό της υπάρχουν πολλές θεωρίες για το ποιος ήταν υπεύθυνος  και ποιά ήταν τα κίνητρα, αλλά τίποτα δεν είναι σίγουρο. Ο θάνατος της  είναι ίσως και ο λόγος που η Υπατία έμεινε αθάνατη στο πέρασμα των  αιώνων. Πολλοί ερευνητές μάλιστα, χωρίζουν την εποχή του παγανισμού με  του χριστιανισμού σύμφωνα με την ημερομηνία του θανάτου της, το 415, έναντι του 527 που ο Ιουστινιανός έκλεισε την Αθηναϊκή Σχολή. Πολλοί  θεωρούν υπεύθυνο για τον θάνατό της τον αρχιεπίσκοπο Κύριλλο και τις  διαταγές. Η πιο αξιόπιστη πηγή για τον θάνατό της είναι από τον Σωκράτη  τον Σχολαστικό, που έγραψε γι’ αυτόν 25 περίπου χρόνια αργότερα.
   Εκείνη  την περίοδο, υπήρχε πολύ ένταση και μίσος μεταξύ των Εβραίων και των χριστιανών της Αλεξάνδρειας· είναι η εποχή όπου ο έπαρχος Ορέστης και ο αρχιεπίσκοπος Κύριλλος (γνωστός από τον σκληρό τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε των αιρετικό Νεκτάριο) βρίσκονταν σε αντιπαράθεση. Περίπου  500 μοναχοί έφτασαν στην πόλη για να ταχθούν στο πλευρό του αρχιεπισκόπου. Κατηγόρησαν τον Ορέστη (ο οποίος ήταν βαπτισμένος  χριστιανός) ότι είναι ειδωλολάτρης και ότι έκανε θυσίες στους Έλληνες  θεούς σε αντίθεση με τον νόμο του Θεοδοσίου που απαγόρευε κάθε είδος  ειδωλολατρίας. Όταν ένας μοναχός ονόματι Αμμώνιος πέθανε, επειδή είχε  πετάξει μία πέτρα στον έπαρχο, ο Κύριλλος και οι άλλοι χριστιανοί  στράφηκαν ενάντια στην Υπατία, η οποία ήταν εκείνη την εποχή βοηθός του. Αποκαλώντας την ειδωλολατρική μάγισσα και ιέρεια, την έγδυσαν και την  έσυραν μέχρι τον καθεδρικό ναό, όπου την σκότωσαν γδέρνοντάς και  διαμελίζοντας την με κοφτερά όστρακα. Το διαλυμένο σώμα της το μετέφεραν  στο Κυνάριον όπου την έκαψαν. Αν και η κυρίαρχη άποψη είναι ότι ο  Κύριλλος έδωσε την διαταγή για τη θανάτωσή της, δεν υπάρχουν αποδείξεις  ότι αυτός έδωσε τη διαταγή ή ήξερε την πρόθεση του όχλου.
   Η Υπατία τελικά δολοφονήθηκε, σύμφωνα με το Σωκράτη σχολαστικό, από μερίδα  πλήθους χριστιανών οι οποίοι πίστευαν ότι ήταν υπαίτια για τη μη συμφιλίωση του επάρχου Ορέστη και του επισκόπου Αλεξανδρείας Κύριλλου...Για τα κίνητρα της δολοφονίας της, αλλά και την ανάμιξη του Κυρίλλου  Αλεξανδρείας έχουν εκφραστεί ποικίλες απόψεις. Σύμφωνα με το Σωκράτη το Σχολαστικό «…ό φόνος ούτος προσήψεν ού μικρόν μώμον είς τόν Κύριλλον…», δίχως όμως να προχωρά σε περισσότερες λεπτομέρειες.  Ο αστεροειδής 238 Υπατία, που ανακαλύφθηκε το 1884, πήρε το όνομά του από την ιστορική αυτή μορφή.