.jpg) |
| Διογένης, Έργο το Jean-Léon Gérôme (1860) |
Ο Διογένης ο επικαλούμενος Κυνικός ή Διογένης ο Σινωπεύς (αρχ. Διογένης ὁ Σινωπεύς) ήταν
αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος. Φέρεται να γεννήθηκε στη Σινώπη περίπου το 412
π.χ.χ., (σύμφωνα με άλλες πηγές το 399 π.χ.χ.) και πέθανε το 323 π.χ.χ.. στην
Κόρινθο, σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο, την ημέρα που ο Αλέξανδρος ο Μέγας
πέθανε στη Βαβυλώνα. Εξαιτίας της απόστασης, και εξαιτίας του γεγονότος ότι η
ημερομηνία θανάτου του Διογένη δεν είναι ακριβώς γνωστή, ο Λαέρτιος πιθανώς
παραθέτει κάποιον θρύλο. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι ο Σωκράτης πέθανε την ημέρα
της γέννησης του Διογένη.
Θεωρείται ο κυριότερος εκπρόσωπος της
Κυνικής Φιλοσοφίας. Χρησιμοποιούσε τον αστεϊσμό και το λογοπαίγνιο ως μέσο για
τα διδάγματά του. Πίστευε πως η ευτυχία του ανθρώπου βρίσκεται στη φυσική ζωή
και πως μόνο με την αυτάρκεια, τη λιτότητα, την αυτογνωσία και την άσκηση
μπορεί κανείς να την εξασφαλίσει.
Η κυνική φιλοσοφία λέγεται έτσι γιατί είχε
ως έμβλημά τον κύνα (σκύλος στα
αρχαία ελληνικά). Δήλωναν πως «…εμείς
διαφέρουμε από τους άλλους σκύλους διότι εμείς δεν δαγκάνουμε τους εχθρούς αλλά
τους φίλους, για να τους διορθώσουμε!».
Γεννήθηκε στη Σινώπη, αλλά εξορίστηκε για
άγνωστο αδίκημα και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Όταν οι Αθηναίοι τον κορόιδευαν
πως οι Σινωπείς τον είχανε εξορίσει αυτός με αστεϊσμό απαντούσε: «Εγώ τους καταδίκασα να μείνουν εκεί…».
Κάποτε ο Διογένης είχε συλληφθεί αιχμάλωτος
και κατάληξε στα δουλοπάζαρα της Κορίνθου. Ο Ξενιάδης, πλούσιος, αριστοκράτης
της εποχής, είδε τον Διογένη και θέλησε να τον αγοράσει. Συζήτησε με τον
δουλέμπορο και ο δουλέμπορος πλησίασε τον Διογένη και του είπε: «Αυτός ενδιαφέρεται να σε αγοράσει, τι
δουλειά ξέρεις να κάνεις να του πω;». Ο Διογένης με λογοπαίγνιο απαντά «…ανθρώπων άρχειν..». Το λογοπαίγνιο
αυτό, ενός δούλου, άρεσε στον Ξενιάδη που χαμογέλασε και τον αγόρασε, αφού
αντιλήφθηκε τις δύο έννοιες που με οξυδέρκεια έθεσε ο Διογένης: «Διοικώ τους ανθρώπους και διδάσκω στους
ανθρώπους αρχές…». Ο Ξενιάδης ανάθεσε στον Διογένη τη διδασκαλία των
παιδιών του και έτσι ο Διογένης έμεινε στο Κράθειον, ένα προάστιο της Κορίνθου.
Ο Μέγας Αλέξανδρος είχε έναν εκπαιδευτή, τον
Λεωνίδα, που ήταν μυημένος στην κυνική φιλοσοφία. Γνώστης της κυνικής
φιλοσοφίας ο Αλέξανδρος γνώριζε για τον Διογένη, για τα διδάγματά του, το ύφος
και το πνεύμα του. Όταν ο Αλέξανδρος ήταν στην Κόρινθο, ήθελε να τον γνωρίσει
και έστειλε ένα υπασπιστή του να βρει τον Διογένη και να του τον παρουσιάσει.
Αφού ο υπασπιστής τον εντόπισε, του είπε: «Σε
ζητεί ο Βασιλεύς Αλέξανδρος να σε δει…». Ο Διογένης απάντησε «Εγώ δεν θέλω να τον δω. Εάν θέλει αυτός ας
έρθει να με δει…». Πράγματι, ο
Αλέξανδρος πήγε να δει τον Διογένη.
Ο Αλέξανδρος πλησιάζει τον φιλόσοφο και του
λέει: «Είμαι ο Βασιλεύς Αλέξανδρος…». Ο
Διογένης ατάραχος απαντά «…και 'γώ είμαι
ο Διογένης ο Κύων…». Ο Μέγας Αλέξανδρος απορεί και τον ρωτάει: «Δε με φοβάσαι;» Ο Διογένης απαντάει: «Και τι είσαι; Καλό ή κακό;». Ο Αλέξανδρος
μένει σκεπτικός. Δεν μπορεί ένας βασιλιάς να πει ότι είναι κακό και άμα είναι
καλό, γιατί κάποιος να φοβάται το καλό; Αντί να απαντήσει ο Αλέξανδρος τον
ερωτά εκ νέου: «Τι χάρη θες να σου κάνω;»
Και ο Διογένης ξανά με λογοπαίγνιο απαντά: «Αποσκότισόν με…». Βγάλε με δηλαδή από το σκότος, τη λήθη και δείξε
μου την αλήθεια. Με το έξυπνο λογοπαίγνιο του Διογένη, η απάντηση του μπορεί
και να εννοηθεί έως: «Σταμάτα να μου κρύβεις
τον ήλιο…», καθώς οι κυνικοί πίστευαν πως η ευτυχία του ανθρώπου βρίσκεται
στη λιτότητα, στη ζεστασιά του ήλιου και δεν ζητεί τίποτα από τα υλικά πλούτη.
Μόλις το άκουσε αυτό ο Αλέξανδρος είπε το περίφημο: «Εάν δεν ήμουν Αλέξανδρος,
θα ήθελα να ήμουν Διογένης!».
Ο Διογένης έθιξε αποκλειστικά κοινωνικά και
ηθικά προβλήματα. Η διδασκαλία του ήταν ουσιαστικά επαναστατική και ανατρεπτική
για την τάξη που επικρατούσε τότε. Προσπάθησε με τα επιχειρήματα του να αλλάξει
την ανθρώπινη κοινωνία που είχε διαφθαρεί. Αυτό κατά τη γνώμη του θα γινόταν
δυνατό αν ο άνθρωπος επέστρεφε στη φύση. Πίστευε, δηλαδή, πως η ευτυχία του
ανθρώπου βρίσκεται στη φυσική ζωή… Ο Διογένης Λαέρτιος παραθέτει μεγάλο
κατάλογο από έργα του Διογένη του Κυνός, από τα οποία σώζονται αρκετά, δυστυχώς
όχι στην ελληνική.